वियारो महत्व अधोरेखित करेवाळो ग्रंथ -पंणो नकता

संपादन करेवाळो - गणेश करमठोट जिवती.

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

दमाळ प्रकाशने वाळो तथा प्रसिद्ध लेखक श्री.गणेश करमठोट जिवती ये संपादन किदे जकोण "पंणो नकता"ग्रंथ वाचेम आयो. 
ये पुस्तकेन प्रसिद्ध इतिहास संशोधक मा. जयराम पवार उपजिल्हाधिकारी, मुंबई सरेर सुंदर शुभेच्छा लाभीछं. वो कछ की गोरमाटीम विया -नातरा,पणो -नकता  येंदुन घणो महत्व छं. विया जर न किदे तो आपण दादा -दादी, याडी -बापेर केये परमाण आपण वेलवाडी कुं बढीय. आपणे समाजेम कोई बन वियार रेनु करण कोई कतीच केमेले कोणी. गोरधाटी छोरा -छोरी विया न करते हिय तो वो गोरधाटीर विरेधेम छं आसो वोरो अर्थ निखळछं.गोरमाटीम नाळी नाळी चाले पाढण गोर बंजारा समाजेन भ्रमित न करणु आसो स्पष्ट इशारा वो आपणे शुभेच्छा संदेशेम देमेलेछं.
संपादन करेवाळो -गणेश करमठोट येंदुर मनेर वात वाचन खरोखरच गोरमाटीम विया -नातरेर काई महत्व छं आणि विधवा पुनर्विवाहेरो सुद्धा काई महत्व छं जकोण अंत्यंत अभ्यासपूर्ण मांडमेलेछं.

इ पुस्तक ६४ पेजेर छं. आणि वोमायी एकुण २० लेख नाळी नाळी लकेवाळ गोरमाटी मायीर प्रसिद्ध लेखकेर छं. जसो प्रा.ग.ह. राठोड - बगर वियारो जीवन योग्य छ काई?, मोहन भिकू पवार - समाजेम हाक देयेम आरीच, कॉम्रेड उत्तम राठोड रामावत- ब्रह्मचारी, किसन मनसु राठोड- सोचो गोरमाटी, इंजिनीयर एम. आर. राठोड- आसासो, इंजिनीयर मांगीलाल राठोड- वसती रिय तो वसालो, जिजाबाई राठोड- परणाणो केतो विया, डॉ. दिनेश सेवा राठोड- पिढीर उद्धारेवास पण्णोर गरज छं?,डॉ. एन. एस. जाधव- समाजेर हितेर चित्ताणीं, एकनाथ गोपणे-विया अन बंजारा तरुण, शिवाजी जाधव - पण्णो नकतार गिद, विजय जाधव- समाजातील मुला- मुलींची दशा, प्रेमचंद रामावत- छच्याबरुर भावनाती रमती, प्रा. शंकर चव्हाण- समाजेसारु बलीदान क षडयंत्रपूर्वक बळी, श्रीकांत राठोड-संघटना बद्दल विचार, श्याम राठोड- निसगेर जीव, हरपली- पण्णो नकतार माईर ढावलो, बी सुग्रीव- गोर सीकवाडीर फुलटाईमरेर दशा/दिशा आसे एकसे बढकर एक लेख छं.गोरमाटी मायी पण्णो नकतान घणो महत्व छं.वोरो अभ्यासपूर्ण मांडणी करतांणी ये पुस्तके संपादन हेणो गरजेर हेत्तो पण. पुस्तकेर टायटलेती काही लेखक मंडळीर लेख जुळते दखायेणी ही ये पुस्तकेर मानस पॉईंट छं.पुस्तक हाते लिदे के तो वाटछं की, गोरमाटीर वियार संबधेम सारी रितीरिवाज आणि रुढी -परंपरारो संपूर्ण लेखाजोखा हिय पण बगमसारी वाते छुटकीछं.संपादक गणेश करमठोट येंदुर टायटले नुसारच पण्णो नकतार विषयेर उहापोह हेणो गरजेर हेत्तो. पण गोरमाटी समाजेम कुवारे रेयेवाळ गोरशिकवाडीर फुरटाईमर कार्यकर्तान मुंडयाग रखाडतांणी ये पुस्तके मायी काही लेखक आपणी मनेर भडास काढमेले छं. इ वात ये पुस्तकेर टायटलेती (नामेती) अजिबात मेळ खायेणी. तरीही वोंदुर म अभिनंदन करुछु. चालो आसे लेख लेन वेगळे विषयेप पुस्तक काढणो उचीत रिय पण "पंणो नकता" ये पुस्तके म आसे लेखेर गरज छेंणी.‌ जायदो उ वोंदुर भावनार विषय छं.
गोरमाटी समाज म्हणजे आलम जगदनीया मायीरो पेलो गौरवशाली समाज छं.गोरमाटी समाजेन स्वतंत्र बोलीभाषा, स्वतंत्र संस्कृती, आणि  स्वतंत्र पेहराव छं. जगेर पुठेप गोरमाटीर रुढी परंपरा आणि गोरधाटी छं. एक प्रसिद्ध गिद छं.

"एक बंजारा गाये, जीवन के गीत सुनाये, हम सब जीनेवाले को जीने की राह बताये, एक बंजारा गाये"

बंजारा समाज कतो आलम जगदनीयान जीवन जगेर रित शिकायेवाळो समाज छं.तो वोर "पंणो नकतार" रित इतर समाजे पेक्षा वेगळीच रिय.येमायी शंकाच छेंणी.
गोरमाटी निसर्ग पुजक छं. आणि निसर्गेर सही तराती देखभाल करेवास धरतीप मानवेर जलम हुयो छं. वसेच प्रकारेती धरतीप जीव जंतु,प्राणी, आसे वानावार प्राणीर निर्माण हेमेलेछं पच कुणसोही मानव किंवा प्रणी जलमो की वोर मरणो निश्चित छं.पच दनेती दन जर मानव, प्राणी मरते गे की वोंदुर संख्या घटती जाय करतांणी वोंदुर संख्या बढायेवास संसार लगानाको. मनक्यान संसार करेसारु पणो -नकतार गरज छं.पण प्राणीन पणो -नकतार गरज छेंणी.येरो अर्थ  आसो छं की गोरमाटीम कछं तमार वंश बढायेर हिय,वेल मांडवाप पुछायेर विय तो तमेन पंणो नकता करणो गरजेर छं. वोर सवाई सामाजिक सलोखा रेयेवाळो छेंणी.आपण मनक्या छां आणि गौर कराछा.येरेवास गोर धाटीम "पंणो नकतार" घण आच रित छं. 
पिढीती पिढी घडायेवास गोरधाटीम  घणे थाटेती"पंणो नकता" करतु गोरमाटी दखावछं.
करण पणो -नकतार वेळा मेंदी पिसच जणा.‌बाई गिद बोलछं...

"मेदी दळ मेदी दळ ये ये लाडा"
"जु तार भाई -भोजाई दळगे,जु तु दळलं..ये ये लाडा "
येरो आरथ हाणु लगातु आय की ये संसारेम जु तार भाई -भोजाई संसार किदे छं. जु तु करेस आस शिक ये गिदे मायीती नवलेरी -वेतडुन देयेम आवछं. 
करताणी गोर हरपणी कछं...

सीक द याडी
सीक ये.....
सीकेरी बांधु गाठ
छेवटीयारी गाठे
छुट जाये
कोणी छुट
हिवडेरी गाठ
ये याडी....!

लेखक शिवाजी जाधव येंदुर ग्यारवे प्रकरणेम ये पुस्तकेन साजेसे "पंणो नकतार" जे गिद देमेले छं वो विया -नातरेर महत्व अधोरेखित करछं..
गोरमाटीम पेनार जमानेम छोरा छोरीन देखेन जावतो तो कोणी, भाट,धाडी किंवा सनारच छोरी छोरार सगाई करतेते. छोरा हिम्मत आणि कामकाजेर परिक्षा लेयेवास छोरान छो छो मिना सासरवाडीम वियार आंघ रेणो पडतोतो.पच वियार टाईम आवगो की,छोरा छोरीन तीन दाढ आंघाडी कोई पाच  आणि कोई सात  हाळदी  लगातेते ‌. जणा ...

नवलेरीन हाळद लगाये रो गिद
पिडीया घडालरे मारो मोबी विरेणा,
पिडीया घडारेवास गामो गामेरो सतार बलालारे मारो मोबी विरेणा,
पिडीया घडारेवास आलो निलो चंदन चिरालारे मारो मोबी विरेणा,
पिडीयाप नकाशा कडालारे मारो मोबी विरेणा,
वो पिडीयाप विरा तार बाई नायतीरे लोल पिडीया घडालारे विर.

वदाईर गिद
गोरधाटीम पंणो नकता करतु वणा वदाई करणो गरजेर छं.वेतडु सोबत ओर नानक्या भाईन डायवडी बसारन दिवो लगाण सुई तात (गरम) करतानी डाग दछं वोन गोरधाटीम वदाई कछं.
कुळी आये कुळी जाये,
कुळी माई जोत सवाये,
तली आवडी तलावडी,
किडी आवडा डायरो.
घोडेर पाग,तलवारेर मुठ,
बेपारीन बेटा हुवो,
गरुबा सदा सदा...!

पाल ताणेरो
पाल तणायो,पाल तणायो 
च्यारी खुट लडका तारी आकल बडीरे मजबूत.

घोटा
घोटा घोळायो घोटा घोळायो,
घोटा घोळायो भूकियार पुत 
लुबी झुबीरो मेळ जाईर
झाजाओ लुबे खडी 
पाणी भरतू
जोव तारी वाटरे झाजाओ लुबे खडी 
पोळी पोवतु बी जोव तारी वाट रे झाजाओ 
आंगेती आयो तारो वेरीर झाजाओ लुबे खडी 
वोरे पेटे म कटारी ढोसरे झाजाओ लुबे खडी 
हाणु गिद बोलन वेतडुन वाट लगावछं.

मंडवडेर गिद
हारेकीया मंडेवडो ये तारे दादा रे 
हातरो मंडवडो,हारेकीया मंडवडो ये 
साडली तनायो,साडली तनायो,
साडली तनायो च्यारी खुट भुकीया 
तार आकल बडीरे मजबूत तारी आकल बडीरे मजबूत.

टेळेर गिद
आलवा कालवा चलगे पेटा पाळा फुटेम 
चावळ गळगे ठीके.
मा तार सू चावळ गळगे ठीके 
ऊठरे लेरीया धासूरे लेरीया चावळ गळगे ठीके!!
खागे पिगे टोखन रढागे,
खागे पिगे टोखन रढागे,
सोमलान डोडो रमाडगे हेरुडा,
सोमलान डोडो रमाडगे हेरुडा.

वेतडुन मांडवाम लेतुवणार गीद, गोथळो झोढ जणार गिद, बोलन पच वेतडुरे हातेम नवलेरीरो हात देण सोटा मुसळेर फेरा फर जणा नवलेरी ढावलो बोलछं.

फेरार ढावलो
याडी देख बापु देख लाखेरो लखपती 
जीवडा लाजुमरे मारी माणी भावजो हो..हीया.
केळा केवडेरे झुंडे माईती येकलीन टाळ दिणे 
मारो मोबी विरेणा हं..हीया.

नवलेरीन बार काढेर गिद
हावेली य मारे बाबलेरी हावेली वडलासु वदेस,
घुरलासु फुलेस हावेली ह तारे माई एक खिडकी खोलूतो घिय दुधेरी प्रेमळ चाल हावेली 
याडी ये मारे बाबलेर साठ हातेरो हारी कोरेरो धोळो बंगला 
आजू खवी बाजू खवीये 
आनजे खवीये खडी याडी 
मारे बाबलेरे आंगनेम आसाडेरी घरावू विजेळी.
आसे गोरधाटी मायीर अनमोल गिद लखताणी लेखक शिवाजी मंगु जाधव ये पुस्तके शान बढाणाके छं.
पिढीर उद्धारेवास पण्णो नकतार गरजेर छं ये लेखेम आंतरराष्ट्रीय इंग्लिश समीक्षक प्रा. डॉ. दिनेश शिवा राठोड येंदुर विचार पटे सरीक छं.कारण पिढीती पिढी घडायेवास पंणो नकतार गरजेर छं. जसो सगाई,घोटा,साडी ताळणों,कोतळो बार काढणों,हळदी लगाढणो,वायार हांगोळी, वाया लगाढणो, डोरंळ बांधणो,टेळो,गोट,हवेली,आसी अनेक विधी पार पाढण गोरमाटी "पंणो नकता" करते रछं. इ वात वो पटान देयेम यशस्वी हेगेछं.करताणी वो अभिनंदनेर पात्र छं!
गोर हरपणी जीजाताई राठोड  येंदुर सातवे प्रकरणेम घणी काई आछी वाते आमेलीछ...जसो 
कुंवारेन जीवते पणेम रामरामी घालतु आयेणी आणि वोन कोई रामरामी घालेणी.,
कुंवारे जर मरगो तो वोन बाळेणी आणि वोन मरेर बाद भोगही लगायेणी,कुंवारेन पागडी बांधेर अधिकार छेंणी,कुंवारेन कान टोचायेरो अधिकार छेंणी,कुंवारेन आरदास बोलेर अधिकार छेंणी, भोग लगायेर अधिकार छेंणी, आसी घणी ऐतिहासिक वाते जीजाताई ये पुस्तकेवास लखमेलीछ वोरो मनःपुर्वक अभिनंदन करुछु!
भियावो "पंणो नकता " ये पुस्तके संपादन करताणी लेखक आणि प्रकाशक गणेश करमठोट गोर साहित्य शिवारेम एक नवीनच पुस्तके भर नाकदिणो आणि वियारो महत्व अधोरेखित किदोछं वोरेवास वोरो म याडी परिवारे सामुती अभिनंदन करुछु आणि संत सेवालाल बापु महाराज येंदुन प्रार्थना करुछु की लेखक गणेश करमठोट येंदुर लेखणीन सदायी हारो भरो रकाडेस बापु मोतीवाळा!

समीक्षक - याडीकार पंजाबराव चव्हाण, पुसद